દિલ્હીના જંતર-મંતર પર યુવાનોનો વિરોધ / X@Cockroachisback

ભારતમાં ગયા મહિને યોજાયેલા યુવા નેતૃત્વવાળા વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન મેદાનમાં કવરેજ કરવા ગયેલા પત્રકારો લોકોના ગુસ્સા અને હુમલાનો ભોગ બન્યા. સરકાર પ્રત્યે પક્ષપાતી વલણ ધરાવતા હોવાનો આક્ષેપ થતાં પરંપરાગત ટીવી મીડિયા પ્રત્યે લોકોમાં વધી રહેલા અવિશ્વાસની સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ થઈ છે.

દેશભરમાં ઑનલાઇન "Cockroach Janta Party" આંદોલનના બેનર હેઠળ યોજાયેલા પ્રદર્શનોમાં અનેક બેનરો પર ટીવી ચેનલોને "ભારતના સૌથી મોટા દુશ્મન" તરીકે દર્શાવવામાં આવી હતી. પ્રદર્શનકારીઓએ કેટલાક સમાચાર માધ્યમોને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સરકારના સમર્થક અને "ગોદી મીડિયા" તરીકે સંબોધીને ટીકા કરી હતી.

આ ઘટનાએ પરંપરાગત મીડિયા અને ઝડપથી વિકસતા સ્વતંત્ર ડિજિટલ ન્યૂઝ પ્લેટફોર્મ વચ્ચે વધતા અંતરને ઉજાગર કર્યું છે. ઘણા યુવાનો હવે સમાચાર માટે સોશિયલ મીડિયા અને સ્વતંત્ર ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર વધુ વિશ્વાસ મૂકી રહ્યા છે.

નવી દિલ્હીના જંતર મંતર ખાતે વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લેનાર અનેક વિદ્યાર્થીઓએ જણાવ્યું કે તેઓ હવે મુખ્યત્વે સોશિયલ મીડિયા અને સ્વતંત્ર સમાચાર પ્લેટફોર્મ પરથી માહિતી મેળવે છે.

28 વર્ષીય સોફ્ટવેર પ્રોફેશનલ સુખજીત નરુલાએ કહ્યું, "સમાચાર ચેનલોને જોતા હવે નિરાશા થાય છે. તેઓ દરેક વિરોધ પ્રદર્શનને દેશવિરોધી ગણાવે છે."

વિરોધ દરમિયાન ટીવી પત્રકારો પણ સીધા નિશાના પર આવ્યા હતા.

અંગ્રેજી સમાચાર ચેનલ ટાઈમ્સ નાઉના પત્રકાર દેવ કોટકે જણાવ્યું કે નવી દિલ્હીમાં શરૂઆતમાં લોકો તેમના પર પાણી ફેંકી રહ્યા હતા, પરંતુ બાદમાં તેમને થપ્પડ અને લાતો પણ મારવામાં આવી.

36 વર્ષીય કોટકે એએફપીને જણાવ્યું, "મારી આસપાસ ભારે ગુસ્સો હતો અને મને મારા જીવની ચિંતા થવા લાગી હતી."

સોશિયલ મીડિયા પર સુરક્ષા કર્મચારીઓની પાછળ દોડી રહેલા અને પ્રદર્શનકારીઓથી બચવાનો પ્રયાસ કરતા કોટકના વીડિયો પણ વાયરલ થયા હતા.

તેમના અન્ય ત્રણ સાથી પત્રકારો સાથે પણ દુર્વ્યવહાર કરવામાં આવ્યો હતો.

એએફપી દ્વારા ચકાસવામાં આવેલા અન્ય એક વીડિયોમાં મુંબઈમાં ઝી ટીવીના એક પત્રકારને લાઈવ પ્રસારણ દરમિયાન પ્રદર્શનકારીઓએ ઘેરીને હોબાળો કર્યો હતો. જ્યારે પટનામાં પણ એક પત્રકારને ભીડ પીછો કરતી હોવાનો વીડિયો સામે આવ્યો હતો.

'ષડયંત્ર' તરીકે રજૂઆત

ટાઈમ્સ નેટવર્કે નિવેદન આપીને જણાવ્યું કે તેમણે વિરોધ પ્રદર્શનનું સંપૂર્ણ નિષ્પક્ષ રીતે કવરેજ કર્યું હતું, છતાં તેમના પત્રકારો પર અત્યંત નિંદનીય રીતે હુમલો કરવામાં આવ્યો.

નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું કે, "વિચારભેદ હોઈ શકે, પરંતુ કોઈને કાયદો હાથમાં લેવાનો અધિકાર નથી."

મીડિયા વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે લોકોનો આ ગુસ્સો વર્ષોથી ઘટતા વિશ્વાસનું પરિણામ છે.

વરિષ્ઠ પત્રકાર રવિશ કુમારે એએફપીને જણાવ્યું, "'ગોદી મીડિયા'ને લોકો વિરોધી અને વિપક્ષ વિરોધી માનવામાં આવે છે."

'ગોદી' શબ્દનો ઉપયોગ એવા મીડિયા માટે થાય છે જેના પર સરકારની ટીકા કરવાના બદલે તેની તરફેણ કરવાનો આરોપ લગાવવામાં આવે છે.

રવિશ કુમારે કહ્યું, "તેમણે પોતાની વિશ્વસનીયતા પોતે જ ગુમાવી છે. લોકોની વાજબી માંગણીઓને પણ ષડયંત્ર ગણાવીને તેમને બદનામ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે."

2014માં નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) સત્તામાં આવી ત્યારથી વિવિધ માનવાધિકાર સંસ્થાઓએ ભારતમાં પ્રેસ સ્વતંત્રતા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. સરકારની ટીકા કરતા પત્રકારો પ્રત્યે વધતી દુશ્મનાવટનો પણ તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો છે.

રિપોર્ટર્સ વિથઆઉટ બોર્ડર્સના વર્લ્ડ પ્રેસ ફ્રીડમ ઇન્ડેક્સમાં ભારત 180 દેશોમાંથી 157મા સ્થાને છે, જે 2013ની સરખામણીએ 17 સ્થાન નીચે છે.

સરકારની ટીકા કરતા કેટલાક પત્રકારો સામે ફોજદારી કેસ, ધરપકડ તેમજ શાસક પક્ષના સમર્થકો તરફથી ઑનલાઇન હેરાનગતિના બનાવો પણ સામે આવ્યા છે.

વિપક્ષ લાંબા સમયથી કેટલાક સમાચાર ચેનલો પર ભાજપના એજન્ડાને પ્રોત્સાહન આપવાનો આરોપ લગાવતો આવ્યો છે. ખાસ કરીને મુસ્લિમ અલ્પસંખ્યકો અંગેના ધ્રુવીકરણ કરાવતા સમાચારોને લઈને પણ પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે.

'સરકારને વેચાઈ ગયા'

વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન પરિસ્થિતિ એટલી તંગ બની ગઈ હતી કે કેટલાક ટીવી પત્રકારોએ પોતાની ચેનલનું નામ અને માઇક પરનો લોગો પણ ઢાંકી દીધો હતો.

30 વર્ષીય શૈલેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું, "યુવાનો તેમને નિશાન બનાવી રહ્યા હતા, તેથી તેઓ માઇક પર લોગો લગાવ્યા વગર આવવા લાગ્યા."

તેમણે વધુમાં કહ્યું, "મુખ્યધારાનું મીડિયા સંપૂર્ણપણે સરકારને વેચાઈ ગયું છે."

ડિજિટલ ન્યૂઝ પ્લેટફોર્મ ન્યૂઝલૉન્ડ્રીના મેનેજિંગ એડિટર અતુલ ચૌરસિયાએ જણાવ્યું કે પરંપરાગત મીડિયા સંસ્થાઓ એક એવી આર્થિક વ્યવસ્થા પર નિર્ભર છે, જેમાં સરકારની જાહેરાતો પર ભારે આધાર રાખવામાં આવે છે.

તેમણે કહ્યું, "સરકાર જાહેરાતોને હથિયાર તરીકે ઉપયોગમાં લે છે, જેના કારણે મીડિયા સંસ્થાઓ માટે સ્વતંત્ર રીતે કાર્ય કરવાનું વાતાવરણ નબળું પડી જાય છે."

રવિશ કુમારે જણાવ્યું કે મોટા ટીવી નેટવર્ક અને સ્વતંત્ર મીડિયા વચ્ચે સ્પષ્ટ ભેદ કરવો જરૂરી છે.

તેમણે કહ્યું, "વૈકલ્પિક મીડિયા અને સ્વતંત્ર પત્રકારો જ સરકારના દબાણનો સૌથી વધુ સામનો કરે છે. તેમના પર દરોડા પાડવામાં આવે છે, તેમને દેશવિરોધી ગણાવવામાં આવે છે અથવા તો જેલમાં પણ મોકલવામાં આવે છે."

તેમના જણાવ્યા મુજબ, તાજેતરમાં સામે આવેલો આક્રોશ એ ધારણાને દર્શાવે છે કે કેટલાક ટીવી નેટવર્ક હવે લોકશાહી માટે જોખમરૂપ બની ગયા છે.

રવિશ કુમારે અંતમાં કહ્યું, "'ગોદી મીડિયા' તરીકે ઓળખાતા કેટલાક મીડિયા સંસ્થાનો હવે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી માટે પણ બોજ સમાન બની ગયા છે."

ગુજરાતીમાં અન્ય સમાચારો વાંચવા અહીં ક્લિક કરો "ન્યુ ઇન્ડિયા અબ્રોડ ગુજરાતી"