પ્રતીકાત્મક તસ્વીર FCRA BILL / AI Generated

અમેરિકામાં ભારતના રાજદૂત વિનય ક્વાત્રાએ પ્રસ્તાવિત Foreign Contribution (Regulation) Amendment Bill, 2026 અંગે થઈ રહેલી ટીકાઓને 'ગેરસમજ' ગણાવી છે. તેમણે બિલને લઈને ધાર્મિક સંગઠનોને નિશાન બનાવવામાં આવશે અથવા સરકાર સિવિલ સોસાયટીની સંપત્તિ પોતાના હસ્તક લઈ લેશે તેવા દાવાઓને નકારી કાઢવા 'મિથ વિરુદ્ધ વાસ્તવિકતા'નું વિગતવાર સ્પષ્ટીકરણ જાહેર કર્યું છે.

ક્વાત્રાની આ પ્રતિક્રિયા અમેરિકી સાંસદ રિલે મૂરના આકરા નિવેદન બાદ આવી છે. મૂરે FCRA બિલને 'ખ્રિસ્તીઓ પર સ્પષ્ટ હુમલો' ગણાવતા દાવો કર્યો હતો કે આ કાયદો ભારતીય સરકારને ચર્ચ અને ધાર્મિક સખાવતી સંસ્થાઓની સંપત્તિ પોતાના હસ્તક લેવાની મંજૂરી આપશે.

ક્વાત્રાએ X પર પોસ્ટની શ્રેણીમાં FCRA બિલથી સિવિલ સોસાયટી, ધાર્મિક સંગઠનો અને NGOની સંપત્તિ પર પડનારી અસર અંગેના 'ગેરસમજભર્યા દાવાઓ'ને લઈને 'મિથ વિરુદ્ધ વાસ્તવિકતા' રજૂ કરી.

ક્વાત્રાએ લખ્યું, "પ્રસ્તાવિત Foreign Contribution (Regulation) Amendment Bill, 2026 અંગે મીડિયા અને સિવિલ સોસાયટીમાં ઘણી ગેરસમજો છે. અહીં મિથ વિરુદ્ધ વાસ્તવિકતા રજૂ કરવામાં આવી છે."

વિદેશી નાણાંકીય સહાયથી સિવિલ સોસાયટીની કામગીરી અટકી જશે તેવી ચિંતાઓ અંગે ક્વાત્રાએ કહ્યું કે જાહેર અને રાજકીય ક્ષેત્રમાં વિદેશી નાણાંના પ્રવાહનું નિયમન રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની ચિંતાઓથી પ્રેરિત એક સાર્વભૌમ પગલું છે.

તેમણે કહ્યું કે, "વિશ્વભરની અનેક લોકશાહીઓમાં આધુનિક શાસન વ્યવસ્થાના ભાગરૂપે આ સ્વીકાર્ય બાબત છે."

ક્વાત્રાએ જણાવ્યું કે ભારતમાં પ્રથમ FCRA કાયદો 1976માં અમલમાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ 2010માં તેને વધુ આધુનિક માળખા સાથે બદલવામાં આવ્યો અને 2016, 2018 તથા 2020માં તેમાં વધુ સુધારા કરવામાં આવ્યા.

તેમણે કહ્યું કે 2026નું બિલ અને તેના નિયમો એ જ દિશામાં આગળનું પગલું છે, જેનો હેતુ વધુ પારદર્શિતા, વધુ સારું શાસન અને નિયમોમાં સ્પષ્ટતા લાવવાનો છે.

There are many misunderstandings in the media and in civil society about the proposed Foreign Contribution (Regulation) Amendment Bill(FCRA), 2026.
Here is the Myth vs. Reality check.

— Amb Vinay Mohan Kwatra (@AmbVMKwatra) August 10, 2026

ક્વાત્રાના જણાવ્યા અનુસાર, "આ કાયદો ભારતીયોને વિદેશી દાન મેળવવા પર પ્રતિબંધ મૂકતો નથી અને કાયદાનું પાલન કરતી સિવિલ સોસાયટી સંસ્થાઓને બંધ કરતો નથી."

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે FCRA હેઠળ હજારો સંગઠનો નોંધાયેલા છે, જે આરોગ્ય, શિક્ષણ, આપત્તિ રાહત, સંશોધન અને માનવતાવાદી કાર્યો માટે નિયમિતપણે વિદેશી ભંડોળ મેળવે છે.

NGO અને સખાવતી સંસ્થાઓની કામગીરી પર FCRAની અસર પડી છે અને નવા સુધારાથી તેમની કામગીરી વધુ મુશ્કેલ બનશે તેવા દાવાઓ અંગે ક્વાત્રાએ કહ્યું કે વાસ્તવમાં ભારતમાં વિદેશી નાણાંનો પ્રવાહ ઘટ્યો નથી, પરંતુ વધ્યો છે.

તેમણે જણાવ્યું કે નોંધાયેલા સંગઠનોને મળતું વિદેશી યોગદાન 2010-11માં આશરે 1.2 અબજ ડોલર હતું, જે 2024-25માં વધીને 2.67 અબજ ડોલર થયું છે.

ક્વાત્રાએ કહ્યું કે ભારતમાં 30 લાખથી વધુ NGO છે, પરંતુ તેમાંથી માત્ર 14,450 NGO પાસે FCRA રજીસ્ટ્રેશન છે. એટલે કે સિવિલ સોસાયટીની મોટાભાગની સંસ્થાઓ FCRAના દાયરાની બહાર છે.

તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે FCRA કોઈને વિદેશી સખાવતી દાન, સંશોધન ગ્રાન્ટ અથવા માનવતાવાદી સહાય મેળવવાથી રોકતો નથી.

તેમણે કહ્યું, "કાયદો માત્ર ત્રણ બાબતો કહે છે. રજીસ્ટ્રેશન કરાવો, નક્કી કરેલી પ્રક્રિયા મારફતે નાણાં મેળવો અને તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કર્યો તેનો અહેવાલ આપો."

NGO, ધાર્મિક સખાવતી સંસ્થાઓ, પૂજાસ્થળો, હોસ્પિટલ, શાળા અને વિદેશી દાન પર નિર્ભર અન્ય સંસ્થાઓની સંપત્તિ જપ્ત થઈ શકે તેવા દાવાઓ અંગે ક્વાત્રાએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ભારત વાસ્તવિક આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારીનું સ્વાગત કરે છે અને આવા યોગદાનને મેળવવા તથા તેનો ઉપયોગ કરવા માટે હંમેશાથી કાયદાકીય માળખું ઉપલબ્ધ કરાવ્યું છે.

ક્વાત્રાએ જણાવ્યું કે જ્યારે કોઈ સંસ્થાનું FCRA રજીસ્ટ્રેશન રદ થાય અથવા સંસ્થા પોતાનું રજીસ્ટ્રેશન સરેન્ડર કરે, ત્યારે વિદેશી યોગદાન અને તેનાથી ઊભી થયેલી સંપત્તિ પહેલેથી જ રાજ્ય સરકારની સત્તા હેઠળ આવે છે.

તેમણે કહ્યું, "આ જોગવાઈ 2010થી અમલમાં છે. તે નવી નથી."

તેમના જણાવ્યા અનુસાર, 2026નું બિલ આ સંપત્તિની સુરક્ષા માટે એક નિયુક્ત સત્તાધિકારીની જોગવાઈ કરે છે અને સંસ્થાને ફરીથી FCRA રજીસ્ટ્રેશન મેળવવાનો માર્ગ પણ આપે છે.

ક્વાત્રાએ કહ્યું કે જો સંસ્થા પોતાનું રજીસ્ટ્રેશન પુનઃસ્થાપિત કરાવે તો તેની તમામ સંપત્તિ અને બિનઉપયોગી ભંડોળ સંપૂર્ણપણે પરત કરવામાં આવશે.

તેમણે વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે પૂજાસ્થળોને પણ વિશેષ સુરક્ષા આપવામાં આવી છે. જો કોઈ રજીસ્ટ્રેશન રદ થયેલી સંસ્થાએ પૂજાસ્થળ સાથે જોડાયેલી સંપત્તિ ઊભી કરી હોય, તો તે સંપત્તિ એ જ ધર્મની અન્ય FCRA-રજીસ્ટર્ડ સંસ્થાને સોંપવામાં આવશે, જેથી પૂજા અને ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓ ચાલુ રહી શકે.

FCRA કોઈ ચોક્કસ ધર્મ અથવા સમુદાયને નિશાન બનાવે છે તેવા દાવાને ફગાવતા ક્વાત્રાએ કહ્યું, "આ દાવાથી સત્યથી વધુ દૂર કંઈ હોઈ શકે નહીં."

તેમણે જણાવ્યું કે FCRA ધર્મ, સમુદાય અથવા વિચારધારાને ધ્યાનમાં લીધા વિના તમામ સંસ્થાઓ પર સમાન રીતે લાગુ પડે છે.

તેમણે કહ્યું કે તમામ ધર્મોની સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવતી ધાર્મિક કલ્યાણ પ્રવૃત્તિઓ, જેમાં ધાર્મિક શિક્ષણ, પૂજાસ્થળોની જાળવણી અને સખાવતી કામગીરીનો સમાવેશ થાય છે, વિદેશી ભંડોળ મેળવવા માટે પાત્ર રહેશે.

ભારત આવી વ્યવસ્થા ધરાવતો એકમાત્ર દેશ નથી તે અંગે ક્વાત્રાએ કહ્યું કે અમેરિકામાં 1938થી FARA અને 2010થી FATCA અમલમાં છે.

તેમણે જણાવ્યું કે ઓસ્ટ્રેલિયાએ 2018માં, કેનેડાએ 2024માં અને બ્રિટને જુલાઈ 2025માં સંબંધિત કાયદાકીય વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકી છે. યુરોપિયન યુનિયન પણ આ પ્રકારના કાયદા અંગે પ્રક્રિયા આગળ વધારી રહ્યું છે.

અમેરિકી સાંસદ રિલે મૂરે ગયા અઠવાડિયે X પર કરેલી પોસ્ટમાં દાવો કર્યો હતો કે ભારતમાં ખ્રિસ્તી સમુદાયનો લાંબો ઇતિહાસ હોવા છતાં તેની સંસદ FCRAના નિયમોમાં એવો સુધારો કરવા જઈ રહી છે, જે "ખ્રિસ્તીઓ પર સ્પષ્ટ હુમલો" છે.

મૂરે લખ્યું હતું કે, "સેન્ટ થોમસ ધ એપોસ્ટલ ઈસુના પુનરુત્થાનના થોડા દાયકાઓ બાદ જ માલાબાર કિનારે આવ્યા ત્યારથી ભારતમાં ખ્રિસ્તીઓનો લાંબો ઇતિહાસ છે."

તેમણે વધુમાં દાવો કર્યો હતો કે ભારતની સંસદ FCRAના નિયમોમાં એવો સુધારો કરવા અંગે વિચાર કરી રહી છે, જે સરકારને ચર્ચ અને ધાર્મિક સખાવતી સંસ્થાઓની સંપત્તિ પોતાના હસ્તક લેવાની મંજૂરી આપશે.

મૂરે કહ્યું હતું કે, "આ ખ્રિસ્તીઓ પર સ્પષ્ટ હુમલો છે. જો આ બિલ આ જ રીતે આગળ વધશે, તો ભારત સાથેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં તે ગંભીર ચિંતાનો વિષય બનશે."

Foreign Contribution (Regulation) Amendment Bill, 2026નો હેતુ Foreign Contribution (Regulation) Act, 2010માં સુધારો કરવાનો છે. આ કાયદો NGO, સખાવતી ટ્રસ્ટ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, ધાર્મિક સંગઠનો અને અન્ય સંસ્થાઓને મળતા વિદેશી દાનના સ્વીકાર અને ઉપયોગને નિયંત્રિત કરે છે.

હાલના નિયમો મુજબ, કોઈપણ સંસ્થાએ વિદેશી યોગદાન સ્વીકારતા પહેલાં ગૃહ મંત્રાલય પાસેથી FCRA રજીસ્ટ્રેશન મેળવવું જરૂરી છે. આ રજીસ્ટ્રેશન દર પાંચ વર્ષે રિન્યૂ કરાવવું પડે છે.

ગુજરાતીમાં અન્ય સમાચારો વાંચવા અહીં ક્લિક કરો "ન્યુ ઇન્ડિયા અબ્રોડ ગુજરાતી"