સૌમિત્ર ઝા / FALLING WALLS

ભારતીય મૂળના સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર સૌમિત્ર ઝાની Falling Walls Social Science Breakthrough of the Year માટે ફાઇનલિસ્ટ તરીકે પસંદગી થઈ છે. સમાજો કેવી રીતે "એથનિક ગ્રોથ ટ્રેપ"માંથી બહાર આવી શકે અને વિવિધતાના લાભોનો વધુ સારી રીતે ઉપયોગ કરી શકે તે અંગેના તેમના સંશોધન માટે તેમને આ સન્માન મળ્યું છે.

સ્ટેનફોર્ડ ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ ઓફ બિઝનેસમાં પોલિટિકલ ઇકોનોમીના એસોસિયેટ પ્રોફેસર સૌમિત્ર ઝાએ જણાવ્યું કે વિશ્વભરના નીતિ નિર્માતાઓ માટે સૌથી મહત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે વધતી જતી વંશીય વિવિધતા વચ્ચે સમૃદ્ધ અને શાંતિપૂર્ણ સમાજ કેવી રીતે ઉભો કરવો.

Falling Walls Science Breakthrough of the Year એ દર વર્ષે જર્મનીના બર્લિનમાં 9 નવેમ્બરે આપવામાં આવતો આંતરરાષ્ટ્રીય એવોર્ડ છે. બર્લિન વોલના પતનની સ્મૃતિમાં આપવામાં આવતા આ એવોર્ડ દ્વારા વિશ્વને બદલવાની ક્ષમતા ધરાવતા વિચારોને સન્માનિત કરવામાં આવે છે.

ઝાએ જણાવ્યું કે સમૃદ્ધ દેશોમાં ઇમિગ્રેશન અને ખુલ્લાપણાને લઈને વધતા ધ્રુવીકરણ વચ્ચે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે, જ્યારે ગરીબ દેશો પહેલેથી અસ્તિત્વમાં રહેલા તેમજ નવા ઉભા થતા વંશીય મતભેદોનું સંચાલન કરવા માટે પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે.

તેમનું સંશોધન સમજાવે છે કે વંશીય રીતે વિભાજિત અને આર્થિક રીતે પછાત સમાજોમાં વિકાસ અને શાંતિ કેમ હાંસલ થતી નથી, તેમજ વિવિધતાને આર્થિક અને સામાજિક શક્તિમાં કેવી રીતે ફેરવી શકાય.

ઝાએ જણાવ્યું કે તેમણે "એથનિક ગ્રોથ ટ્રેપ"નો નવો અભિગમ રજૂ કર્યો છે. આ માળખું સમજાવે છે કે વંશીય વિભાજન, રાજકીય સંઘર્ષ અને રોકાણના અભાવ વચ્ચે કેવી રીતે એક એવો ચક્ર સર્જાય છે જે વિકાસને વધુ અવરોધે છે. સાથે જ તેમના સંશોધનના આધારે આ ચક્ર તોડવા માટે નવી નીતિગત ભલામણો પણ રજૂ કરવામાં આવી છે.

આ ભલામણોમાં વિવિધ સમુદાયો વચ્ચે સહકાર વધારતા "ઇન્ટરએથનિક ઇન્ક્યુબેટર્સ", પરિસ્થિતિને અનુરૂપ નાણાકીય વ્યવસ્થાઓ અને સંસ્થાકીય સુધારાઓ જેવા ઉપાયોનો સમાવેશ થાય છે.

આ સંશોધન Reducing Conflict and Improving Performance in the Economy (ReCIPE) પહેલ હેઠળ કરવામાં આવ્યું હતું. આ પહેલને યુકેના Foreign, Commonwealth and Development Office તથા Center for Economic Policy Research દ્વારા સહપ્રાયોજિત કરવામાં આવી હતી. તેનો હેતુ સંઘર્ષ ઘટાડવા અને આર્થિક વિકાસ માટે નીતિ નિર્માતાઓને વ્યવહારુ સૂચનો આપવાનો તેમજ ભવિષ્યના સંશોધન માટે દિશા નક્કી કરવાનો હતો.

Congratulations to Saumitra Jha (@saumjha), associate professor of political economy, on being selected as a finalist for the Social Science Breakthrough of the Year for his work on ‘Breaking through the Ethnic Growth Trap’ by the @Falling_Walls Foundation!

Read Professor Jha’s…

— Stanford Graduate School of Business (@StanfordGSB) August 6, 2026

સૌમિત્ર ઝા હાલમાં સ્ટેનફોર્ડ ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ ઓફ બિઝનેસમાં પોલિટિકલ ઇકોનોમીના એસોસિયેટ પ્રોફેસર છે. તેઓ Freeman-Spogli Institute for International Studiesમાં સિનિયર ફેલો તેમજ Stanford Conflict and Polarization Labના કન્વીનર પણ છે. તેમનું સંશોધન આર્થિક, નાણાકીય અને સંસ્થાકીય અભિગમો દ્વારા રાજકીય ધ્રુવીકરણ અને હિંસક સંઘર્ષ ઘટાડવા પર કેન્દ્રિત છે.

યુવા સંશોધકોને સંદેશ આપતા ઝાએ જણાવ્યું કે નમ્રતા, જિજ્ઞાસા અને દરેક વ્યક્તિ પાસેથી શીખવાની તૈયારી સૌથી મહત્વપૂર્ણ ગુણો છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ ખુલ્લા મન સાથે નિષ્ણાતી વિકસાવવાથી અલગ-અલગ વિચારો અને અભિગમો વચ્ચેના એવા સંબંધો શોધી શકાય છે જે સામાન્ય રીતે નજરે પડતા નથી.

સ્ટેનફોર્ડ ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ ઓફ બિઝનેસે પણ ઝાની આ સિદ્ધિ બદલ તેમને અભિનંદન પાઠવ્યા છે.

આ જ શ્રેણીમાં કિંગ્સ કોલેજ લંડનની ભારતીય મૂળની દિવ્યાંગના રાકેશ પણ ફાઇનલિસ્ટ તરીકે પસંદ થઈ છે.

રાકેશનું સંશોધન એ બાબત પર કેન્દ્રિત છે કે પર્યાવરણીય મુશ્કેલીઓ અને આર્થિક અસમાનતા બાળકોના વિકસતા મગજમાં કેવી રીતે અસર કરે છે અને લાંબા ગાળે તેમની વિચારશક્તિ તથા માનસિક સ્વાસ્થ્યને કેવી રીતે પ્રભાવિત કરે છે.

મોટા પાયાના ડેટાના આધારે તેમનું સંશોધન વ્યક્તિગત, પડોશી વિસ્તાર અને સમગ્ર સમાજના સ્તરે પરિસ્થિતિઓનું વિશ્લેષણ કરે છે. તેમાં ઘરેલુ પરિસ્થિતિથી લઈને વ્યાપક આર્થિક અસમાનતા સુધીના પરિબળો બાળકોના મગજ અને વર્તનના વિકાસને કેવી રીતે અસર કરે છે અને કયા પરિબળો તેમને વધુ મજબૂત બનાવે છે તે સમજવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

રાકેશનું સંશોધન ન્યૂરોસાયન્સ, અર્થશાસ્ત્ર, મનોવિજ્ઞાન અને જાહેર નીતિને એકસાથે જોડે છે. તેમાં પરિવાર, પડોશ અને વ્યાપક આર્થિક અસમાનતા જેવી પરિસ્થિતિઓ બાળકોના મગજના વિકાસ અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર કેવી અસર કરે છે તેનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.

તેમના તાજેતરના સંશોધન મુજબ માત્ર બાળકની પોતાની આર્થિક-સામાજિક સ્થિતિ જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર સમાજમાં રહેલી આર્થિક અસમાનતા પણ મગજના વિકાસ અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલા ફેરફારો માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે. આથી અસમાનતાને હવે માત્ર આર્થિક કે સામાજિક મુદ્દો નહીં, પરંતુ જૈવિક અને જાહેર આરોગ્ય સાથે જોડાયેલા મહત્વના મુદ્દા તરીકે પણ જોવામાં આવી રહી છે.

ગુજરાતીમાં અન્ય સમાચારો વાંચવા અહીં ક્લિક કરો "ન્યુ ઇન્ડિયા અબ્રોડ ગુજરાતી"