Operation Sindoor logo. / PIB

ઓપરેશન સિંદૂર બાદ પોતાની સફળતાની છબી રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા પાકિસ્તાન સામે રાજકીય, આર્થિક અને સુરક્ષા સંબંધિત પડકારો સતત વધી રહ્યા છે. આ નિષ્કર્ષ એક નવા અભ્યાસમાં સામે આવ્યો છે.

ઓબ્ઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન (ORF) દ્વારા પ્રકાશિત 'Pakistan in Perspective: A Post-Operation Sindoor Analysis' નામના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે પાકિસ્તાને ઓપરેશન સિંદૂર અને મધ્ય પૂર્વમાં મધ્યસ્થી તરીકેની પોતાની ભૂમિકાને વ્યૂહાત્મક અને રાજદ્વારી સફળતા તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, જેથી દેશ અને વિદેશમાં પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરી શકાય.

શિવમ શેખાવત અને સુશાંત સરીન દ્વારા સંપાદિત 96 પાનાંના આ અહેવાલમાં ઓપરેશન સિંદૂર પછીના એક વર્ષ દરમિયાન પાકિસ્તાનની આંતરિક પરિસ્થિતિ, સૈન્યની ભૂમિકા અને વિદેશ નીતિનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. રિપોર્ટ અનુસાર, આ સમયગાળો ઝડપી ભૌગોલિક-રાજકીય પરિવર્તનો અને પાકિસ્તાનમાં સૈન્ય સત્તાના વધતા પ્રભાવનો રહ્યો છે.

ઓપરેશન સિંદૂર બાદ વધેલી રાજદ્વારી પ્રાસંગિકતા

રિપોર્ટ અનુસાર, પાકિસ્તાને ઓપરેશન સિંદૂરને "વિજય" તરીકે રજૂ કરીને તેમજ તાજેતરના રાજદ્વારી વિકાસોને આધારે પોતાને મહત્વપૂર્ણ પ્રાદેશિક ખેલાડી તરીકે સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.

29 મે, 2026ના રોજ પાકિસ્તાનના ઉપપ્રધાનમંત્રી અને વિદેશ મંત્રી ઇશાક ડારે અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રૂબિયો સાથે વોશિંગ્ટનમાં મુલાકાત કરી હતી. આ બેઠક દરમિયાન રૂબિયોએ મધ્ય પૂર્વના ચાલુ સંઘર્ષમાં પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી ભૂમિકાની પ્રશંસા કરી હતી અને બંને દેશો વચ્ચે વેપાર તથા રોકાણ ક્ષેત્રે સહકાર વધારવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી.

રિપોર્ટ મુજબ, ઈરાન સાથે જોડાયેલા પ્રાદેશિક તણાવ, અમેરિકામાં ટ્રમ્પ પ્રશાસનની વાપસી અને પાકિસ્તાનની વિદેશ નીતિમાં સૈન્યની વધતી ભૂમિકા જેવા પરિબળોના કારણે પાકિસ્તાનને ફરીથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મહત્વ મળ્યું છે.

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આ પરિસ્થિતિઓના કારણે પાકિસ્તાન લાંબા સમયથી ચાલતી આર્થિક અને રાજકીય મુશ્કેલીઓ હોવા છતાં વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની સ્થિતિ સુધારવામાં સફળ રહ્યું છે.

રિપોર્ટમાં અમેરિકા, ચીન, રશિયા અને યુરોપિયન યુનિયન સાથેના પાકિસ્તાનના સંબંધો તેમજ દક્ષિણ એશિયામાં પ્રભાવ વધારવાના તેના પ્રયાસોની પણ ચર્ચા કરવામાં આવી છે.

અભ્યાસ અનુસાર, ચીન અને અમેરિકા પાકિસ્તાન માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાહ્ય ભાગીદારો છે. પાકિસ્તાન હજુ પણ ચીન સાથેના સંબંધો પર ભારે નિર્ભર છે, પરંતુ અમેરિકા સાથેના સંબંધોમાં પણ તાજેતરમાં વધારો નોંધાયો છે. રિપોર્ટ આ સંબંધોને વધુ "વ્યવહાર આધારિત" ગણાવે છે.

સૈન્યનો વધતો પ્રભાવ

રાજદ્વારી સફળતાઓ છતાં, રિપોર્ટ પાકિસ્તાનની આંતરિક પરિસ્થિતિ અંગે ચિંતાજનક ચિત્ર રજૂ કરે છે. તેમાં રાજકીય, આર્થિક અને સામાજિક ક્ષેત્રોમાં સૈન્યના વધતા પ્રભાવને મુખ્ય મુદ્દા તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે.

રિપોર્ટ મુજબ, પાકિસ્તાનની સંયુક્ત નાગરિક-સૈન્ય શાસન વ્યવસ્થા ઉપરથી સ્થિર દેખાય છે, પરંતુ અંદરથી નબળી અને અસ્થિર છે.

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે મે 2025માં સેનાપ્રમુખ આસિમ મુનીરને ફીલ્ડ માર્શલ બનાવવામાં આવ્યા બાદ અને બંધારણીય ફેરફારો પછી સૈન્યની સત્તા વધુ મજબૂત બની છે.

આર્થિક અને માનવ વિકાસની ચિંતાઓ

લગભગ 26 કરોડની વસ્તી અને વિશ્વની સૌથી યુવા જનસંખ્યાઓમાંની એક હોવા છતાં, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને માનવ સંસાધનોમાં પૂરતા રોકાણના અભાવે પાકિસ્તાનના વિકાસમાં અવરોધ ઊભા થઈ રહ્યા છે.

રિપોર્ટ અનુસાર, સાક્ષરતા દર, મહિલાઓની શ્રમબળમાં ભાગીદારી અને માનવ વિકાસના અન્ય માપદંડોમાં પાકિસ્તાન દક્ષિણ એશિયાના સૌથી નબળા દેશોમાં સામેલ છે.

આર્થિક મોરચે પણ સ્થિતિ ચિંતાજનક હોવાનું જણાવાયું છે. પાકિસ્તાન 1958 પછીના તેના 24મા આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળ (IMF) કાર્યક્રમ હેઠળ કાર્યરત છે. જોકે તાજેતરના સ્થિરતા પગલાંઓ છતાં મૂળભૂત માળખાકીય સમસ્યાઓ હજુ યથાવત છે.

સંકુચિત કર આધાર, ઊર્જા ક્ષેત્રની લાંબા સમયથી ચાલતી સમસ્યાઓ, નબળું શાસન અને વિદેશી નાણાકીય સહાય પર નિર્ભરતા જેવા મુદ્દાઓ હજુ પણ દેશ માટે પડકારરૂપ છે.

રિપોર્ટ ચેતવણી આપે છે કે જો પાકિસ્તાન વ્યાપક આંતરિક સુધારાઓ નહીં કરે તો તે સતત આર્થિક સંકટો અને આંતરરાષ્ટ્રીય બેલઆઉટના ચક્રમાં ફસાયેલું રહી શકે છે.

બલૂચિસ્તાનમાં સુરક્ષા પડકાર

અહેવાલમાં બલૂચિસ્તાનમાં ચાલી રહેલા બળવાખોર આંદોલનને પાકિસ્તાનનો સૌથી ગંભીર આંતરિક સુરક્ષા પડકાર ગણાવવામાં આવ્યો છે.

રિપોર્ટ મુજબ, બળવાખોર સંગઠનો હવે વધુ સંગઠિત અને આધુનિક બન્યા છે અને તેઓ સુરક્ષા દળો, મહત્વપૂર્ણ માળખાકીય સુવિધાઓ અને ચીન સાથે જોડાયેલા પ્રોજેક્ટ્સ પર જટિલ હુમલા કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

તાજેતરના વર્ષોમાં આ બળવાખોરી વધુ શહેરી સ્વરૂપ ધારણ કરી રહી છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ તેનું ધ્યાન આકર્ષાયું છે.

મીડિયા અને સૈન્યનો પ્રભાવ

અહેવાલમાં પાકિસ્તાનના મીડિયા વાતાવરણની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવી છે. તેમાં જણાવાયું છે કે પરંપરાગત અને ડિજિટલ બંને પ્રકારના મીડિયા ઘણીવાર રાજ્યની નીતિઓ અને ખાસ કરીને ભારત તથા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સંબંધિત મુદ્દાઓ અંગેના સત્તાવાર વર્ણનને મજબૂત કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.

રિપોર્ટ અનુસાર, ડિજિટલ મીડિયાના વિસ્તરણ છતાં દેશના માહિતી ક્ષેત્ર પર સૈન્યનો પ્રભાવ નોંધપાત્ર રીતે જળવાયેલો છે.

નિષ્કર્ષ

ORFના સંપાદકોના મતે, પાકિસ્તાન હાલમાં ઝડપી પરિવર્તનના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. એક તરફ સૈન્યના હાથમાં સત્તાનું કેન્દ્રીકરણ વધી રહ્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ બદલાતી વૈશ્વિક અને પ્રાદેશિક પરિસ્થિતિઓ તેને નવી તકો અને નવા જોખમો બંને આપી રહી છે.

અહેવાલ અનુસાર, દક્ષિણ એશિયા અને વૈશ્વિક રાજકારણ પર તેના સંભવિત પ્રભાવને સમજવા માટે પાકિસ્તાનમાં ચાલી રહેલા આ પરિવર્તનોનું નજીકથી અવલોકન કરવું જરૂરી છે.

ગુજરાતીમાં અન્ય સમાચારો વાંચવા અહીં ક્લિક કરો "ન્યુ ઇન્ડિયા અબ્રોડ ગુજરાતી"