વ્હાઇટ હાઉસ / IANS

ટ્રમ્પ પ્રશાસને છેલ્લા આઠ દાયકાથી વધુ સમયગાળામાં અમેરિકાની વૈજ્ઞાનિક સંશોધન વ્યવસ્થામાં સૌથી મોટા ફેરફારનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે. આ યોજનામાં વૈજ્ઞાનિક શોધ અને સંશોધનમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)ને કેન્દ્રસ્થાને રાખવા તેમજ પરંપરાગત પિયર-રિવ્યૂ પ્રક્રિયાના વિકલ્પો શોધવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

વ્હાઇટ હાઉસની ઓફિસ ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી પોલિસી (OSTP)એ 'Science: A New Golden Age' નામનો અહેવાલ જાહેર કર્યો છે. તેમાં અમેરિકાની ફેડરલ સંશોધન વ્યવસ્થામાં વ્યાપક ફેરફારોની રૂપરેખા રજૂ કરવામાં આવી છે. આ વ્યવસ્થા દર વર્ષે સંશોધન અને વિકાસ માટે લગભગ 200 અબજ ડોલરનું ભંડોળ ફાળવે છે.

પ્રસ્તાવમાં સ્થાપિત સંસ્થાઓને બદલે વ્યક્તિગત વૈજ્ઞાનિકોને વધુ ફેડરલ સહાય આપવી, ઝડપી અને લવચીક રીતે કામ કરી શકે તેવી સંશોધન સંસ્થાઓ ઊભી કરવી અને વધુ જોખમ સાથે મોટી સફળતાની સંભાવના ધરાવતા સંશોધન પર કેન્દ્રિત એડવાન્સ્ડ રિસર્ચ પ્રોજેક્ટ્સ એજન્સી (ARPA) જેવી યોજનાઓનો વિસ્તાર કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.

OSTPના ડિરેક્ટર માઇકલ ક્રેટસિઓસે કહ્યું, "અમેરિકાની વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ 20મી સદીનું ધબકતું હૃદય હતી. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી અમે અમારી વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓને નવેસરથી રચીને બદલાયેલી દુનિયા સાથે અનુકૂલન સાધ્યું હતું અને આજે ફરીથી એવું કરવાની જરૂર છે."

તેમણે વધુમાં કહ્યું, "આ અહેવાલ એવી નીતિનો પાયો તૈયાર કરે છે, જે અમેરિકન વૈજ્ઞાનિકોને તેમનું સૌથી ક્રાંતિકારી કાર્ય કરવાની સ્વતંત્રતા આપે છે, મહત્વાકાંક્ષી વૈજ્ઞાનિક મિશનો માટે રાષ્ટ્રીય પ્રયાસોને ફરી જીવંત કરે છે અને આગામી સદીને આકાર આપનારી AI આધારિત વૈજ્ઞાનિક ક્રાંતિમાં અમેરિકાને નેતૃત્વની સ્થિતિમાં મૂકે છે."

અહેવાલમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે સર્વસંમતિ આધારિત પિયર-રિવ્યૂ પ્રક્રિયા ઘણી વખત ક્રમશઃ આગળ વધતા સંશોધન અને પહેલેથી સ્થાપિત કાર્યક્રમોને વધુ પ્રાધાન્ય આપે છે. તેના બદલે 'ગોલ્ડન ટિકિટ્સ' જેવી પદ્ધતિનું પરીક્ષણ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે, જેમાં વ્યક્તિગત ટેક્નિકલ સમીક્ષકોને એવા બિનપરંપરાગત સંશોધન પ્રસ્તાવોને સમર્થન આપવાની તક મળે, જેને પરંપરાગત સમીક્ષા પેનલનું સમર્થન ન મળવાની શક્યતા હોય.

અહેવાલમાં ફેડરલ એજન્સીઓને ઇનામ આધારિત યોજનાઓ, એડવાન્સ માર્કેટ કમિટમેન્ટ્સ, રિગ્રાન્ટિંગ મોડલ્સ અને નવીન સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપતી અન્ય વ્યવસ્થાઓ પર પણ વિચાર કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આ સમગ્ર વ્યૂહરચનાના કેન્દ્રમાં છે. પ્રશાસનનું કહેવું છે કે ફેડરલ એજન્સીઓએ નવેમ્બર 2025માં શરૂ કરાયેલા 'Genesis Mission'ને સંપૂર્ણ ભંડોળ પૂરું પાડવું જોઈએ અને તેનો વિસ્તાર કરવો જોઈએ. આ મિશનનો હેતુ એક દાયકામાં અમેરિકાના વિજ્ઞાન અને એન્જિનિયરિંગ ક્ષેત્રની ઉત્પાદકતા અને અસરને બમણી કરવાનો છે.

આ પહેલ હેઠળ અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય પ્રયોગશાળાઓમાં સુપરકમ્પ્યુટર્સ, વૈજ્ઞાનિક ડેટાસેટ્સ, સંશોધન સાધનો અને AI મોડલ્સને એકબીજા સાથે જોડવાનું લક્ષ્ય છે. ફેડરલ એજન્સીઓ વિશિષ્ટ વૈજ્ઞાનિક ફાઉન્ડેશન મોડલ્સ, સ્વચાલિત પ્રયોગશાળાઓ તેમજ વૈજ્ઞાનિક પરિકલ્પનાઓ તૈયાર કરી શકે, પ્રયોગો કરી શકે અને તેના પરિણામોનું વિશ્લેષણ કરી શકે તેવી AI સિસ્ટમ્સને પણ સમર્થન આપશે.

અહેવાલમાં અનેક રાષ્ટ્રીય વૈજ્ઞાનિક પ્રાથમિકતાઓ નક્કી કરવામાં આવી છે. તેમાં વૈજ્ઞાનિક શોધમાં ઉપયોગી બની શકે તેવું ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટર વિકસાવવું, 2030ના દાયકાના મધ્ય સુધીમાં અમેરિકામાં વ્યાવસાયિક ફ્યુઝન પાવરનું પ્રદર્શન કરવું અને આગામી પેઢીની સેમિકન્ડક્ટર ટેક્નોલોજીને આગળ વધારવાનો સમાવેશ થાય છે.

અવકાશ ક્ષેત્રમાં 2028 સુધીમાં અમેરિકનોને ફરી ચંદ્ર પર મોકલવા, ચંદ્ર પર બેઝ સ્થાપિત કરવા અને ભવિષ્યના અવકાશ સંશોધન માટે પરમાણુ ઊર્જા પ્રણાલીઓ વિકસાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.

પ્રસ્તાવમાં સરકાર, યુનિવર્સિટીઓ, ખાનગી કંપનીઓ અને પરોપકારી સંસ્થાઓ વચ્ચે વધુ મજબૂત સહયોગની પણ વાત કરવામાં આવી છે. તેમાં સંશોધનને અદ્યતન ઉત્પાદન, એપ્રેન્ટિસશિપ અને ટેક્નિકલ તાલીમ સાથે જોડતા પ્રાદેશિક ઇનોવેશન ક્લસ્ટર્સ બનાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.

અહેવાલમાં ચીનને સંશોધન ખર્ચના મામલે અમેરિકાના પ્રથમ સમકક્ષ સ્તરના હરીફ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે. અહેવાલ મુજબ, કેટલાક માપદંડો પ્રમાણે ખરીદશક્તિ સમાયોજિત ધોરણે ચીનનું સંશોધન રોકાણ અમેરિકા જેટલા સ્તરે પહોંચી ગયું છે. આ સ્થિતિમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ક્વોન્ટમ વિજ્ઞાન, સેમિકન્ડક્ટર્સ, પરમાણુ ઊર્જા, રોબોટિક્સ અને અવકાશ પ્રણાલીઓમાં અમેરિકાનું નેતૃત્વ જાળવી રાખવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

આ બ્લૂપ્રિન્ટની સરખામણી વેનેવર બુશના 1945ના અહેવાલ 'Science: The Endless Frontier' સાથે કરવામાં આવી રહી છે, જેણે બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછીની અમેરિકી સંશોધન વ્યવસ્થાને આકાર આપવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. વ્હાઇટ હાઉસે નવા અહેવાલને 80 વર્ષથી વધુ સમય બાદ અમેરિકાની વૈજ્ઞાનિક સંશોધન વ્યવસ્થા અંગેનો પ્રથમ વ્યાપક પુનર્વિચાર ગણાવ્યો છે.

નાણાકીય વર્ષ 2026માં સંશોધન અને વિકાસ માટે ઓછામાં ઓછા 3 અબજ ડોલરની બજેટ સત્તા ધરાવતી ફેડરલ એજન્સીઓને 90 દિવસની અંદર અમલીકરણ યોજના રજૂ કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. સાથે જ તેમને નાણાકીય વર્ષ 2028 માટે ઓફિસ ઓફ મેનેજમેન્ટ એન્ડ બજેટ સમક્ષ રજૂ થનારા બજેટ પ્રસ્તાવોમાં નવી પ્રાથમિકતાઓનો સમાવેશ કરવા પણ કહેવામાં આવ્યું છે.

ગુજરાતીમાં અન્ય સમાચારો વાંચવા અહીં ક્લિક કરો "ન્યુ ઇન્ડિયા અબ્રોડ ગુજરાતી"